W całej Polsce wciąż aktywnie działa około 2,5 tysiąca tzw. „starych” kół gospodyń wiejskich. To organizacje z wieloletnią tradycją, które po wejściu w życie ustawy z 2018 roku nie zdecydowały się na przejście do nowego Krajowego Rejestru KGW prowadzonego przez ARiMR, lecz wybrały funkcjonowanie na dotychczasowych zasadach – w oparciu o ustawę o społeczno-zawodowych organizacjach rolników z 1982 roku.
Jak się okazało, dla urzędników wybór ten stał się pretekstem do zamykania przed gospodyniami drzwi do finansowego wsparcia. Sprawa znalazła jednak swój finał przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, który jednoznacznie stanął po stronie wiejskich działaczek.
Urzędniczy mur w biurze ARiMR
Początek batalii miał miejsce na Opolszczyźnie. Samodzielne koło gospodyń wiejskich z powiatu nyskiego, z blisko dwudziestoletnim stażem, posiadające własny NIP, REGON i zarejestrowany statut w ramach Opolskiego Związku Rolników i Organizacji Społecznych, złożyło wniosek o wpis do ewidencji producentów rolnych. Gospodyniom zależało na uzyskaniu numeru EP (ewidencji producentów), który jest formalnym kluczem do ubiegania się o środki w programach pomocowych i rozwojowych oferowanych przez ARiMR oraz KOWR.
Zarówno kierownik biura powiatowego w Nysie, jak i dyrektor regionalnego oddziału ARiMR w Opolu odmówili wpisu i umorzyli postępowanie. Argumentacja urzędników była bezwzględna: uznano, że „stare” KGW nie ma osobowości prawnej ani zdolności prawnej, a co za tym idzie – nie może być stroną postępowania administracyjnego i nie przysługuje mu miano „potencjalnego beneficjenta”.
Kobiety nie odpuściły – poszły do sądu
Gospodynie nie zamierzały rezygnować. Sprawa trafiła najpierw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. KGW argumentowało, że prawo gwarantuje im dalsze, w pełni legalne działanie na dotychczasowych regułach, a odmawianie rejestracji w ewidencji producentów wyłącznie z powodu braku wpisu do nowego rejestru jest jawną dyskryminacją i naruszeniem art. 32 Konstytucji RP.
WSA przyznał rację gospodyniom i uchylił decyzje agencji. ARiMR złożyła jednak skargę kasacyjną, przenosząc spór na szczebel centralny.
Jasne stanowisko NSA: brak nowego wpisu to nie brak praw
Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt I GSK 212/26) całkowicie oddalił kasację ARiMR, potwierdzając słuszność racji KGW.
Sędziowie podkreślili, że choć koła sprzed 2018 roku nie mają klasycznej osobowości prawnej, to posiadają pełną zdolność administracyjnoprawną. Skoro przepisy ustawy o kołach gospodyń wiejskich z 2018 r. (art. 34 ust. 6) wyraźnie zezwoliły im na dalsze funkcjonowanie w dotychczasowej formule, to przepisy proceduralne nie mogą ograniczać ich uprawnień materialnych. Sąd porównał pozycję prawną takiego KGW m.in. do wspólnoty mieszkaniowej – jednostki organizacyjnej posiadającej zdolność prawną w wyznaczonym zakresie.
NSA jednoznacznie wskazał, że „stare” KGW jest potencjalnym beneficjentem i przysługuje mu pełne prawo do ubiegania się o numer producenta rolnego.
Ważny sygnał dla tysięcy kół w Polsce
Orzeczenie NSA to kamień milowy dla tradycyjnych organizacji wiejskich. Oznacza to, że:
ARiMR nie może odrzucać wniosków „starych” KGW o nadanie numeru w ewidencji producentów;
Koła zachowujące tradycyjną formę prawną zyskują formalny dostęp do mechanizmów pomocowych i projektów unijnych;
Dotychczasowy dorobek i ciągłość prawna organizacji z wieloletnią historią zostały w pełni uszanowane przez wymiar sprawiedliwości.
Dla tysięcy liderek i członkiń kół w całym kraju to jasny dowód na to, że wierność tradycji i własnym korzeniom nie może wiązać się z gorszym traktowaniem przez państwowe instytucje.
Zdjęcie autorstwa Daniel Żabiński z Pexels: https://www.pexels.com/pl-pl/zdjecie/rustykalna-jesienna-kompozycja-kwiatowa-z-dyniami-32069695/
Dyskusja